Verstopte anaalklieren bij honden: symptomen, oorzaken en wat je kunt doen

Wat zijn anaalklieren bij een hond?

Anaalklieren, ook anaalzakjes genoemd, zijn twee kleine zakjes net binnen de anus, op "vier uur" en "acht uur" als je de anus als een klok ziet. Bij een gezonde hond zijn ze zo groot als een erwt en van buiten niet te zien. Binnenin zit een bruin tot grijs vocht met een scherpe, visachtige geur.

Dat vocht is de geurkaart van je hond. Bij elke stevige ontlasting drukt de poep de zakjes een beetje leeg en komt er wat vocht mee naar buiten. Zo laat je hond een persoonlijk visitekaartje achter, en daarom snuffelen honden aan elkaars achterwerk. Ook bij schrik of grote spanning kunnen de klieren zich in één keer legen, bijvoorbeeld op de tafel bij de dierenarts. Dat is normaal.

Het gaat mis als de zakjes niet meer leeglopen. Het vocht hoopt zich op, wordt dik en pasta-achtig en de klier zet op. Dat noemen dierenartsen een verstopte of volle anaalklier.

Hoe raken anaalklieren verstopt?

Of de klieren goed leeglopen, hangt vooral af van de ontlasting. Stevige, gevormde ontlasting drukt ze dagelijks leeg; zachte ontlasting doet dat niet. Daarnaast spelen bouw en aanleg mee. De belangrijkste oorzaken en risicofactoren:

• Zachte of dunne ontlasting, bijvoorbeeld na een voerwissel, bij diarree of bij een gevoelige darm. Er is dan te weinig druk om de zakjes te legen.
• Te weinig vezels in het eten, waardoor de ontlasting klein en zacht blijft.
• Kleine rassen zoals de chihuahua, dwergpoedel, cocker spaniel en Franse bulldog, bij wie de afvoerkanaaltjes nauw zijn.
• Overgewicht, omdat de spieren rond de anus dan minder druk op de zakjes zetten.
• Allergieën en huidproblemen, die de huid rond de anus dikker maken en de uitgang vernauwen.
• Een wormbesmetting of andere darmklachten die de ontlasting veranderen.
• Aanleg: sommige honden maken meer of dikker vocht aan en houden er hun leven lang gevoeligheid voor.

Een vol zakje is op zichzelf niet gevaarlijk, maar het vocht is een goede voedingsbodem voor bacteriën. Blijft de klier lang vol, dan kan hij ontsteken.

Ontstoken anaalklieren: van vol naar abces

Een verstopte anaalklier wordt pas echt een probleem als er bacteriën in gaan groeien. De klier wordt dan warm, pijnlijk en rood. Je hond wil niet meer zitten, kijkt steeds om naar zijn achterwerk en laat je niet bij zijn staart komen. Vaak zie je naast de anus een dikke, rode zwelling. Eigenaren denken dan soms aan aambeien, maar honden krijgen zelden echte aambeien. Zo'n bult is bijna altijd een volle of ontstoken anaalklier.

Zonder behandeling hoopt zich pus op en ontstaat een abces. Dat kan door de huid heen breken, meestal net naast de anus. Je ziet dan een open wondje waar bloederig of geel vocht uit komt. Het ziet er heftig uit, maar de druk is eraf en veel honden knappen direct op. Toch moet de wond door de dierenarts worden schoongemaakt en is een antibioticakuur meestal nodig.

Komt de ontsteking steeds terug, dan kan de dierenarts voorstellen de anaalklieren operatief te verwijderen. Die ingreep heeft risico's voor de sluitspier en wordt daarom alleen gedaan als niets anders werkt. Een bult naast de anus die na het legen niet kleiner wordt, hoort altijd nagekeken te worden, zeker bij een oudere hond.

Wat doe je bij verstopte anaalklieren?

Zie je sleetje rijden, veel likken of bruine druppels, maar is je hond verder vrolijk en poept hij normaal? Kijk dan een paar dagen aan. Vaak lopen de zakjes bij de volgende stevige ontlasting alsnog leeg. Houdt het aan, of zie je een zwelling, dan laat je de klieren legen. Sleetje rijden kan ook door wormen of jeuk komen, maar volle anaalklieren zijn verreweg de meest voorkomende oorzaak. Perst je hond en komt er weinig, dan kan het ook om constipatie gaan.

Anaalklieren legen: zelf doen of laten doen?

Het legen duurt een minuut: de dierenarts of een trimmer drukt het zakje van buiten of inwendig leeg. Bij de dierenarts heeft dat een voordeel: die voelt meteen of het vocht normaal is of al ontstoken, en of er een zwelling zit die niet bij een gewone volle klier hoort. Zelf legen raden we af zolang je het niet hebt geleerd. Je drukt al snel op de verkeerde plek, dat is pijnlijk en kan de klier beschadigen. Wil je het leren, vraag de dierenarts dan het een keer voor te doen.

Leeg de klieren niet uit voorzorg als je hond geen klachten heeft. Veel dierenartsen raden routinematig legen af, omdat het de zakjes irriteert en het probleem juist in stand kan houden.

Tot de dierenarts er is

• Houd je hond van de plek af. Een kraag of een kort broekje kan nodig zijn als hij blijft likken en bijten.
• Spoel de anus voorzichtig schoon met lauw water als er vocht of pus uit komt. Geen zeep, geen ontsmettingsmiddel.
• Een lauwwarm, vochtig doekje tegen de zwelling, een paar keer per dag, kan verlichting geven.
• Geef geen pijnstillers voor mensen. Die zijn giftig voor honden.
• Houd bij wanneer het speelt en hoe de ontlasting eruitziet. Daar heeft de dierenarts veel aan.

Verstopte anaalklieren voorkomen

Bij de meeste honden draait voorkomen om één ding: ontlasting die stevig genoeg is om de klieren dagelijks leeg te drukken.

• Zorg voor vezels in het eten. Een lepel gekookte pompoen of wortel, of wat psylliumvezels bij de maaltijd, maakt de ontlasting voller en steviger. Krijgt je hond dieetvoer, overleg dan eerst met de dierenarts.
• Wissel niet steeds van voer. Elke wissel geeft een paar dagen zachtere ontlasting.
• Houd je hond op gewicht. Slanke honden hebben minder vaak last van hun anaalklieren.
• Zorg voor dagelijkse beweging. Dat houdt de darm op gang en de ontlasting regelmatig.
• Ontworm volgens schema en pak dunne ontlasting aan voordat het weken duurt.
• Heeft je hond vaak jeuk aan huid, poten of oren? Laat dan op allergie onderzoeken. Die zit vaak ook rond de anus.