Hoefbevangenheid (laminitis) bij paarden: oorzaken, symptomen en wat je kunt doen

Wat is hoefbevangenheid?

Bij hoefbevangenheid raakt de hoeflederhuid ontstoken, het weefsel dat het hoefbeen met de hoefwand verbindt. Door de ontsteking komt die verbinding onder druk te staan. In ernstige gevallen kan het hoefbeen kantelen of zakken, en die schade is vaak blijvend. Meestal zijn de voorhoeven aangedaan, soms ook de achterhoeven. Niet te verwarren met spierbevangenheid, waarbij de spieren verkrampen en het paard stijf en zwetend stilstaat.

Er is een acute en een chronische vorm. De acute vorm is een spoedgeval: hoe eerder de dierenarts erbij is, liefst binnen een dag, hoe groter de kans op volledig herstel.

Hoe ontstaat het?

Voeding is de grootste risicofactor. Te veel snelle koolhydraten en zetmeel, denk aan rijk voorjaarsgras of een plotselinge voerwissel, kunnen de spijsvertering zo verstoren dat er ontstekingsstoffen in het bloed komen die de hoeflederhuid raken.

• Voorjaarsgras en voerwissels: het klassieke risico, zeker bij sobere rassen en pony's.
• Overgewicht en stofwisseling: paarden met EMS (Equine Metabool Syndroom) of PPID (Cushing) zijn extra gevoelig.
• Overbelasting en medicatie: langdurig werk op harde bodem of bepaalde medicijnen kunnen een trigger zijn.

Beginnende hoefbevangenheid herkennen: de eerste symptomen

De meeste eigenaren merken het eerst aan het lopen. Het paard stapt korter, draait moeilijk, kiest voor zacht terrein en staat liever stil dan dat het meeloopt. Op harde bodem of op steentjes wordt het opeens voorzichtig. Vaak wisselt het van voet naar voet of ligt het meer dan normaal. Bij een pony valt dit minder op, omdat die van nature al minder beweegt; voel daarom bij twijfel aan de hoeven.

Warme hoeven en een kloppende puls aan de achterkant van de koot zijn het duidelijkste teken. Druk je met een duim op de zool vlak voor de straalpunt, dan trekt het paard de hoef weg. In een later stadium zie je de typische houding: voorbenen naar voren gestrekt, achterbenen onder het lijf, om het gewicht van de pijnlijke voorhoeven te halen.

Acute of chronische hoefbevangenheid?

Acute hoefbevangenheid ontstaat in uren tot een paar dagen, meestal na een duidelijke aanleiding zoals voorjaarsgras of een voerwissel, en is altijd een spoedgeval. Chronische hoefbevangenheid is wat overblijft na een eerdere aanval of wat sluipend ontstaat bij een paard met EMS of PPID. Je ziet het aan de hoef: hoefringen die naar de hiel toe wijder uit elkaar lopen, een verlengde teen, een verbrede witte lijn en een platte of bolle zool. Zulke paarden lopen soms maandenlang net niet lekker zonder dat iemand het hoefbevangenheid noemt.

Wat doe je bij (verdenking van) hoefbevangenheid?

Bel eerst de dierenarts; die bestrijdt de ontsteking en de pijn en zoekt met bloedonderzoek naar de oorzaak. Haal het paard van het gras en zet het op een zachte bodem, zand of een natte paddock, en beperk beweging tot het strikt noodzakelijke. Daarna is de hoefsmid een vaste partner: met aangepast bekappen of speciaal beslag wordt de hoef ontlast.

Behandeling: wat de dierenarts en de hoefsmid doen

De dierenarts remt de ontsteking en de pijn, koelt de hoeven en laat het paard op een dikke laag zand of schors staan, zodat de zool steun krijgt. Met röntgenfoto's wordt bekeken of het hoefbeen gekanteld of gezakt is; dat bepaalt de aanpak en de prognose. Bloedonderzoek zoekt naar een onderliggende oorzaak zoals EMS of PPID, want zonder die aan te pakken komt de aanval terug. De hoefsmid neemt het daarna over met bekappen, een aangepast beslag of hoefschoenen die de teen ontlasten.

Tot de dierenarts er is

Zet water en ruwvoer klaar, geen krachtvoer, en laat het paard staan waar het staat als lopen duidelijk pijn doet. Noteer wanneer je de eerste signalen zag; dat helpt de dierenarts. Laat het paard niet lopen, ook niet naar een andere wei; elke stap belast de ontstoken hoeflederhuid extra.

Kan hoefbevangenheid genezen? Herstel en prognose

Ja, als er snel wordt ingegrepen. Een acute aanval die binnen een dag behandeld wordt en waarbij het hoefbeen niet gekanteld is, geneest meestal volledig. Reken wel op zes tot acht weken rust en daarna een rustige opbouw. Is het hoefbeen wel gekanteld, dan is de schade in de hoef blijvend, maar met goed hoefwerk en strak voermanagement kan het paard vaak weer pijnvrij lopen en zelfs gereden worden. Omdat de hoefwand ongeveer een centimeter per maand groeit, duurt het negen tot twaalf maanden voordat er een nieuwe, gezonde hoef staat.

Chronische hoefbevangenheid geneest niet in de zin dat de hoef weer wordt zoals hij was, maar is bij de meeste paarden goed stabiel te houden. Het risico zit in herhaling: elke nieuwe aanval doet extra schade. Alleen als het hoefbeen door de zool zakt of de pijn ondanks behandeling niet te beheersen is, komt inslapen ter sprake; dat is bij een vroeg behandelde aanval zelden aan de orde.

Voorkomen

• Beperk de weidegang in het voorjaar en bouw gras altijd rustig op
• Wees zuinig met krachtvoer; laat het rantsoen passen bij het werk dat het paard echt doet
• Houd het gewicht in de gaten: een taille die verdwijnt en vetophoping op hals en kruis zijn signalen
• Laat de hoeven regelmatig bekappen en vermijd langdurig werk op harde bodem
• Gevoelig paard? Weid dan 's ochtends; het suikergehalte in gras is 's middags het hoogst
• Hooi voor een gevoelig paard of pony 30 tot 60 minuten weken, dat haalt een deel van de suikers eruit, en gebruik op de wei zo nodig een graasmasker