Niesziekte bij katten: symptomen, verloop en wat je zelf kunt doen

Wat is niesziekte bij katten?

Niesziekte is een verzamelnaam voor besmettelijke infecties van de voorste luchtwegen: neus, keel en ogen. Het is geen ziekte van één verwekker, maar een combinatie van virussen en bacteriën die dezelfde klachten geven. Twee virussen veroorzaken het grootste deel van de gevallen: het feline herpesvirus (FHV-1) en het feline calicivirus (FCV). Bacteriën als Chlamydia felis, Mycoplasma en Bordetella bronchiseptica liften vaak mee en maken de klachten erger.

Niesziekte is iets anders dan kattenziekte. Kattenziekte is een darmvirus en veel gevaarlijker; niesziekte zit in neus, keel en ogen. De standaardvaccinatie voor katten dekt allebei, vandaar dat ze vaak in één adem genoemd worden.

De naam zegt het al: je kat niest. Maar het volledige beeld is breder: snotneus, tranende of ontstoken ogen, koorts, minder eten en soms zweertjes in de bek. Kittens, oudere katten en katten met een verlaagde weerstand, bijvoorbeeld door FIV of FeLV, worden er het ziekst van.

Hoe krijgt een kat niesziekte?

Niesziekte wordt overgedragen via neusvocht, speeksel en traanvocht. Direct contact tussen katten is de snelste route: snuffelen, elkaar wassen, uit dezelfde bak eten. Het virus overleeft ook een tijd buiten de kat, op voerbakken, dekens, je handen en je kleding. Een binnenkat die nooit buitenkomt kan het dus ook krijgen.

De belangrijkste risicofactoren:

• Veel katten bij elkaar: asiel, cattery, pension, zwerfkattenkolonie. Hier verspreidt niesziekte zich het snelst.
• Niet of onvolledig gevaccineerd, vooral kittens die hun reeks nog niet af hebben.
• Jonge leeftijd. Kittens hebben nog weinig eigen afweer en raken snel uitgedroogd.
• Stress: een verhuizing, een nieuw huisdier, een pensionverblijf. Bij katten die het herpesvirus al bij zich dragen kan stress de klachten opnieuw laten opvlammen.
• Verlaagde weerstand door een andere ziekte, zoals FIV of FeLV, of door ouderdom.

Herpesvirus: blijft levenslang

Een kat die het feline herpesvirus heeft gehad, draagt het virus de rest van zijn leven bij zich. Meestal merk je daar niets van, maar in stressperiodes kan het terugkomen, vergelijkbaar met een koortslip bij mensen. Dit virus geeft meestal de heftigste klachten, met name aan de ogen.

Calicivirus: zweertjes in de bek

Het calicivirus geeft vaker zweertjes op de tong en het tandvlees, waardoor de kat kwijlt en slecht eet. De meeste katten ruimen dit virus na weken tot maanden op, maar een deel blijft het langer uitscheiden zonder zelf ziek te zijn. Zulke dragers kunnen andere katten besmetten.

Bacteriën: maken het erger

Chlamydia felis geeft vooral ontstoken, rode ogen. Mycoplasma en Bordetella bronchiseptica zorgen voor dikke, gele snot en soms hoesten. Ze veroorzaken niesziekte zelden alleen, maar bepalen vaak hoe ziek de kat wordt.

Gaat niesziekte vanzelf over? Verloop en duur

Bij een gezonde, gevaccineerde volwassen kat gaat een milde niesziekte meestal binnen één tot drie weken vanzelf over. Het verloop ziet er grofweg zo uit:

• Dag 1 tot 3: niezen, waterige neus en ogen, soms lichte koorts en minder zin in eten.
• Dag 3 tot 7: het hoogtepunt. De snot wordt dikker, de ogen plakken, de kat is sloom en eet slecht.
• Week 2 tot 3: herstel. De neus wordt droger, de eetlust komt terug.

Vanzelf overgaan betekent niet dat je niets hoeft te doen. Een kat die niet ruikt, eet niet, en een kat die niet eet of drinkt gaat snel achteruit. Houd daarom dagelijks bij hoeveel je kat eet en drinkt. Zie je na een week geen verbetering, of wordt het juist erger, dan zijn er waarschijnlijk bacteriën meegegaan en is een bezoek aan de dierenarts nodig.

Bij kittens, oudere katten en katten met een verlaagde weerstand kun je niet afwachten. Bij hen kan niesziekte binnen een paar dagen uitlopen op uitdroging of een longontsteking.

Wat doe je bij niesziekte?

De dierenarts stelt vast wat er speelt en bepaalt of medicatie nodig is, bijvoorbeeld bij een bacteriële infectie of ontstoken ogen. Daarnaast kun je thuis veel doen om je kat door een niesziekte heen te helpen.

• Houd neus en ogen schoon. Veeg korstjes en snot een paar keer per dag weg met een gaasje of watje met lauw water. Een verstopte neus is de reden dat je kat niet ruikt en niet eet.
• Laat je kat ruiken. Warm het natvoer licht op of kies iets wat sterk ruikt, zoals vis. Bied kleine porties vaker aan.
• Zorg dat hij drinkt. Zet meerdere waterbakjes neer en meng wat water door het natvoer.
• Stoom. Neem je kat een kwartier mee de badkamer in terwijl de douche heet loopt. De stoom maakt het slijm losser.
• Rust en warmte. Een rustige, tochtvrije plek, geen drukte en geen nieuwe katten erbij.
• Houd hem apart van andere katten en was je handen na het verzorgen. Gebruik aparte voer- en drinkbakken.
• Geef geen medicijnen voor mensen. Paracetamol en de meeste neusdruppels zijn giftig voor katten.

Chronische niesziekte: wat betekent dat voor je kat?

Bij een deel van de katten blijft niesziekte terugkomen of gaat het nooit helemaal weg. Dat heet chronische niesziekte. Meestal is het herpesvirus de oorzaak: het blijft in het lichaam en vlamt op bij stress. Soms zijn de slijmvliezen in de neus tijdens een ernstige infectie beschadigd, waardoor bacteriën er makkelijk blijven zitten. Zo'n kat niest en snottert met tussenpozen, soms jarenlang.

Chronische niesziekte is vervelend, maar meestal niet gevaarlijk. Veel katten leven er gewoon mee en een normale levensverwachting is goed mogelijk, zeker als ze blijven eten en de opvlammingen kort blijven. Laat de dierenarts wel één keer goed naar de oorzaak kijken: dezelfde klachten kunnen ook komen door een poliep, een gebitsprobleem of iets wat in de neus zit.

Thuis helpt het om stress zo laag mogelijk te houden, de neus schoon te houden en opvlammingen bij te houden: wanneer, hoe lang, wat ging eraan vooraf. Dat geeft de dierenarts houvast. Een kat met chronische niesziekte blijft besmettelijk voor andere katten, vooral tijdens een opvlamming.

Niesziekte voorkomen

• Laat je kat vaccineren en houd de herhalingen bij. De vaccinatie voorkomt niet elke besmetting, maar maakt het verloop veel milder. Ook voor binnenkatten.
• Laat kittens de hele vaccinatiereeks afmaken voordat ze met andere katten in contact komen.
• Gaat je kat naar een pension of komt er een nieuwe kat in huis? Vraag de dierenarts of een extra enting tegen Bordetella zinvol is.
• Houd een nieuwe kat de eerste weken apart en laat hem controleren.
• Bij meerdere katten: aparte bakken, regelmatig reinigen, handen wassen.
• Houd stress laag met vaste routines, voldoende schuilplekken en geen abrupte veranderingen. Vooral bij katten die het virus al dragen.